چیزهایی که خمس به آن تعلق میگیرد پرداخت خمس مصرف خمس
 

 

احکام خمس

چيزهايى كه خمس به آن تعلق مى گيرد

مؤونه

سؤال 470 : شخصى كه براى خود و خانواده اش خانه اى ندارد و زن و بچه اش در خانه خويشاوندان زندگى مى كنند و درآمد ثابتى دارد آيا بر او خمس و زكات واجب است ؟

جواب : چنانچه چيزى استفاده كرد و در حوائج صرف نكرد و تا يك سال ماند خمس واجب مى شود و چنانچه اموال زكوى دارد و به حد نصاب مى رسد زكات واجب است ، باب خمس و زكات و شرايط آن را در رساله عمليه ملاحظه كنيد .

سؤال 471 : در بعضى كشورها متداول است كه هر شخصى دو ماشين داشته باشد ولى واقعاً به هردو احتياج ندارد آيا به آنها خمس تعلق مى گيرد ؟

جواب : چنانچه ضرورى اوست به طورى كه اگر يكى باشد بر او عار و ننگ است و موجب هتك اوست خمس ندارد وگرنه خمس دارد .

*   فروش چيزى كه جزء مؤونه بوده :

سؤال 472 : كسى كه منزل يا ماشينى از درآمد همان سال خريد كند و جنبه تجارى هم ندارد بعد از گذشت سال بخواهد بفروشد آيا بلافاصله بعد از فروش بايد تخميس كند يا جزء مؤونه سال فروش حساب مى شود ؟

جواب : در فرض سؤال اگر به منزل يا ماشين احتياج شخصى و مؤونه اى داشته بعد از فروش بلافاصله خمس تعلق نمى گيرد ، ولى چنانچه منزل و ماشين مورد احتياج او نبودند به آنها خمس تعلق مى گيرد حتى اگر نفروشد .

سؤال 473 : شخصى ماشينى را كه لازمه كسب و كارش بوده به علت فرسودگى فروخته و مبلغى هم از سود كارش را روى مبلغ فروخته شده گذاشته و ماشين ديگرى خريده آيا اين ماشين خمس دارد ؟ زارعين كه براى زراعت نياز به تراكتور دارند آيا به قيمت تراكتور خمس تعلق مى گيرد ؟

جواب : در مفروض مسئله چنانچه باقيمانده خريد ماشين را در همان سال فروش تهيه نموده خمس ندارد و راجع به تراكتور اگر بدون تراكتور در مضيقه و سلب آسايش متعارف از حيث اعاشه مى شد حتى اگر به نحو شركت مى بود نيز در عسر واقع مى شد ، در اين صورت خمس ندارد .

سؤال 474 : وسيله نقليه اى داشتم كه از آن استفاده شخصى مى نمودم اكنون آن را در وسط سال فروخته ام و دربانك به عنوان سپرده ثابت دراز مدت واريز نموده ام آيا خمس به آن تعلق مى گيرد يا اين كه تا سال مالى به پايان نرسد مشمول خمس نيست ؟

جواب : وسيله نقليه اى كه شما جهت استفاده شخصى چند سال قبل خريده بوديد اگر آن موقع به پول آن خمس تعلق نگرفته بود ، الآن كه بعد از چند سال فروخته ايد به پول آن خمس تعلق نمى گيرد ،فقط استفاده و درآمد آن پول اگر از مخارج مؤونه سال اضافه بماند به آن مقدار خمس تعلق مى گيرد .

*   چيزى كه در آخر سال خريده :

سؤال 475 : شخصى حساب سال داشته و نزديك آخر سال يخچالى براى منزل خريده و تا اول سال از آن استفاده نكرده آيا خمس آن را بدهد يا اين كه صبر كند تا يكسال بدون استفاده بگذرد ؟

جواب : در مفروض سؤال كه يخچال خريده در آخر سال و بين سال كارش نزده چنانچه وجهى كه با آن يخچال خريده بوده از ابتداى حصول آن تايك سال نگذشته باشد و تصرف در آن نموده باشد خمس تعلق نمى گيرد و چنانچه وجهى كه با آن خريده بوده سال گذشته و تصرف در آن ننموده بايد خمس آن را بدهد .

سرمايه:

سؤال 476 : ماشين براى كسب آيا خمس دارد ؟

جواب : چنانچه صاحب ماشين احتياج ضرورى به آن دارد به طورى كه اگر آن نباشد به سختى زندگى مى كند يا ممكن است زندگى او از هم پاشيده شود در اين صورت جزء مؤونه مى باشد و به آن خمس تعلق نمى گيرد .

سؤال 477 : زارعين كه زمين زراعى و تراكتورى براى زراعتشان مى خرند آيا به قيمت زمين و تراكتور خمس تعلق مى گيرد ؟

جواب : چنانچه زمين و تراكتور براى اعاشه بوده به نحوى كه با نداشتن آن به سختى مى گذرانده و پول آنها را در همان سال تهيه نموده خمس ندارد .

سؤال 478 : آيا به سرمايه خمس تعلق مى گيرد ؟

جواب : سرمايه چنانچه جنس باشد به مقدارى كه امورات زندگى به مقدار متعارف تأمين شود خمس ندارد و زياده از آن خمس به آن تعلق مى گيرد و سرمايه چنانچه پول نقد باشد احتياطاً بايد دستگردان و مصالحه شود هر چند كه زياده از مقدار تأمين نباشد .

چيزى كه سال بر آن گذشته:

سؤال 479 : جنسى را كه انسان به خاطر احتياج و مصرف زندگى مى خرد و سال بر آن مى گذرد و استفاده نمى كند ، آيا بايد خمس قيمت خريد را بدهد يا خمس قيمت فعلى جنس را ؟ يعنى اين شخص قيمت خريد جنس را حساب كند و خمس آن را بدهد يا قيمت فعلى جنس را حساب كند و خمس آن را بدهد ؟

جواب : در مفروض سؤال خمس قيمت فعلى را بايد بدهد .

اشياء زايد سر سال خمسى

*   برنج و روغن :

سؤال 480 : كسانى كه حساب سال دارند چيزى تهيه مى كنند مانند برنج و روغن و تا سال بعد باقى مى ماند ، آيا خمس آن را بايد بدهند ؟

جواب : از اشياء مذكوره در سؤال هر مقدار كه به سال بعدى بماند خمس تعلق مى گيرد .

*   پارچه :

سؤال 481 : شخصى پارچه اى چادرى تهيه نمود و به خاطر مشغله كارى يا علل ديگر نتوانست پارچه را براى دوختن به خياط بدهد و نياز به چادر داشته و دارد و چند ماه از خريد گذشته و سال خمسى او فرا رسيده ،حال اين چادر را بايد مخمس نمايد يا خير ؟

جواب : در فرض سؤال ، خمس پارچه مذكوره را بايد بدهد .

*   عطريات :

سؤال 482 : اگر سر سال كمى از عطريات يا غير آن زياد بيايد ، خمس آن را چگونه بپردازد ؟

جواب : خمس آن را گر چه پولش خيلى كم مى شود بدهد يا از خود عطر بپردازد .

*   تمبر :

سؤال 483 : شخصى تمبر و پولهاى مختلف جمع آورى مى كند و اين اشيا ارزش مالى دارد ، اگر سال بر آن بگذرد آيا خمس آنها را بايد داد ؟

جواب : احوط دادن خمس است .

*   تزيينات منزل :

سؤال 484 : شخصى كه تزيينات زيادى براى خانه اش بخرد مثل تابلو و لوستر و . . . آيا خمس دارد ؟

جواب : چنانچه زايد بر متعارف باشد خمس دارد .

*   طـلا :

سؤال 485 : دو قطعه طلا از درآمد وسط سال خود خريده ام كه زينت من مى باشد و اگر لازم باشد بعدها براى دخترم هزينه كنم و حالا آنها را فروختم و براى سرمايه گذاشتم آيا وجوهات آنها را بايد بدهم ؟

جواب : در مفروض سؤال كه دو قطعه طلا از درآمد وسط سال خريده ايد چنانچه در همان سال پوشيده باشيد و مقدار متعارف و شئون شما باشد خمس ندارد ، هر چند كه نظرتان اين است كه بعداً جهيزيه قرار بدهيد .

سؤال 486 : اگر شخصى طلا براى زنش بخرد و پس از مدتى بفروشد ،آيا به پول به دست آمده از فروش طلا خمس تعلق مى گيرد ؟

جواب : چنانچه در شأن آنهاست كه اين مقدار طلا داشته باشند و زايد بر متعارف زنهاى امثال او نيست خمس ندارد .

ارتفاع قيمت:

سؤال 487 : حكم ارتفاع قيمت سوقيه چيست ؟

جواب : در صورتى كه نظر به تجارت به عين آن ندارد ،ارتفاع قيمت سوقيه در وقت فروش از منافع سال فروش حساب مى شود .

سؤال 488 : اگر جنسى را با پول پاك شده بخرد ، بعد از چند سال قيمت آن جنس زياد شود آيا خمس دارد ؟

جواب : اگر فروخت و منفعت به دست او آمد آن منفعت جزء منافع سال فروش حساب مى شود ، اگر بين سال صرف ننمود آخر سال خمس آن را بدهد .

سؤال 489 : شخصى ماشين خريده است و پس از يك سال با قيمت بيشترى مى فروشد آيا خمس به او تعلق مى گيرد ؟

جواب : چنانچه در همان سال كه فروخته صرف در مؤونه نموده خمس ندارد .

سؤال 490 : كسى كه خمس گوسفندش را پرداخت كرده و الآن قيمت گوسفندان افزايش يافته ، آيا بايد خمس افزايش قيمت را بپردازد ؟اگر گوسفندان را بفروشد چطور ؟اگر گوسفندان را بناچار براى تهيه خانه بفروشد آيا خمس مازاد قيمت گوسفندان بر او واجب است ؟

جواب : چنانچه گوسفند را براى تجارت نخريده بوده ارتفاع قيمت خمس ندارد ،مگر اين كه بفروشد كه وقتى كه فروخت آن ارتفاع قيمت منفعت همان سال فروش حساب مى شود و اگر بين سال صرف نمود مثلاً براى تعمير خانه خمس ندارد .

سؤال 491 : الف ) شخصى كه حساب سال نداشته قبل از 10 سال ماشين يا تراكتور خريده به قيمت 100 هزار تومان و در حال حاضر قيمت آن يك ميليون تومان است ، چه مقدار خمس بدهد ؟

ب ) در همان فرض سابق اگريقين دارد كه به صد هزار تومان خمس تعلق گرفته بوده چه مقدار خمس بدهد ؟

ج ) در دو صورت فوق حكم ارتفاع قيمت سوقيه چيست ؟

جواب : الف ) چنانچه آن تراكتور بتمامه محل حاجت او بوده كه به نصف آن ولو به نحو شركت گذران او نمى شده خمس يكصد تومانى را اگرمخمس نبوده مى دهد و چنانچه محل حاجت او نبوده بايد به قيمت فعلى خمس آن را بدهد .

ب ) خمس يكصد تومان را خارج نمايد و اگر محل حاجت نبوده قيمت فعلى را اداء نمايد .

ج ) در صورتى كه نظر به تجارت به عين ندارد ارتفاع قيمت سوقيه در وقت فروش ازمنافع سال فروش حساب مى شود .

سؤال 492 : شخصى چند سال قبل تراكتورى با قيمت 100 هزار تومان خريده است و خمس آن را در همان سال پرداخت كرده اگر بعداً آن را يك ميليون تومان بفروشد چه مقدار خمس بايد بدهد ؟

جواب : نهصد هزار تومانى كه منفعت نموده جزء منافع سال فروش حساب مى شود و در آخر سال چنانچه صرف نشده خمس آن را بدهد .

خرج تحصيل:

سؤال 493 : آيا به پولى كه پدر و مادر به فرزندانشان جهت هزينه تحصيل مى دهند خمس تعلق مى گيرد ؟

جواب : پولى كه پدر و مادر به فرزندانشان مى دهند اگر آن پول يا مقدارى از آن را تا يكسال خرج نكرده باشند به آن خمس تعلق مى گيرد .

نفقه كودك:

سؤال 494 : آيا براى نفقه كودك هم بايد سال قرار داد ؟

جواب : هر چه از نفقه كودك زياد آمد خمس دارد على الاظهر .

سود اموال طفل:

سؤال 495 : آيا به ارباح مكاسب طفل ، خمس تعلق مى گيرد ؟ اگر تعلق مى گيرد قبل از بلوغ خمس داده شود يا بعد از بلوغ ؟

جواب : بعيد نيست پرداخت بر ولى طفل واجب باشد و اگر ندهد بر خود طفل است كه بعد از بلوغ تخميس كند .

حقوق بازنشستگى:

سؤال 496 : اينجانب كارمند اداره آموزش و پرورش بودم و بازنشسته شده ام ، در دوران اشتغالم به كار دولت هر ماه مبلغى جهت بازنشستگى از حقوق ماهانه ام كسر مى كرده و الآن كه باز نشسته شده ام ماهانه مبلغ شصت هزار تومان به من مى دهند ، آيااين مبلغ كه ماهانه تا زمان حيات به من ميدهند و بعد به خانم من پرداخت مى شود به آن خمس تعلق مى گيرد ؟

جواب : در صورتى كه حقيقتاً از حقوق ماهانه شما كسر مى كردند و همه مبلغى را كه ماهانه به شما مى دهند از همان مبلغ كسر شده است بايد خمس همه آن را بدهيد ، ولى اگر صورتاً كسر مى كردند يعنى حقوق شما همان مقدارى بوده كه به شما مى دادند ولى براى آينده شما چيزى در نظر مى گرفتند ، خمس ماهانه بر شما واجب نيست ، مگر آن كه نزد شما يكسال بماند و همچنين عائله شما .

سؤال 497 : دولت از حقوق كاركنان خود هر ماه مبلغى را كسر مى كند و نزد خود نگه مى دارد و پس از بازنشستگى به آنها مى دهد آيا بايد به مجرد گرفتن اين مبلغ خمس آن را بپردازد يا بايد سال بر آن بگذرد ؟

جواب : چنانچه ملك او بوده و واقعاً جزئى از حقوق او بوده بايد همان روز تخميس كند و چنانچه هديه باشد داخل در حساب سال او مى شود و اگر تا آخر همان سال خرج نشد خمس بدهد .

شهريه طلاب :

سؤال 498 : آيا به شهريه طلاب علوم دينى خمس تعلق مى گيرد ؟

جواب : اگر مجتهد شهريه را به طلاب تمليك كند و از مؤونه سال زياد بماند خمس دارد و اگرتمليك نكند بلكه سهم امام (عليه السلام) را به عنوان اين كه مورد مصرف اوست بدهد بر ملك امام (عليه السلام) باقى است و خمس ندارد و بلكه اگر طلبه باقى بر استحقاق باشد ، تصرف جايز است و گرنه جايز نيست .

سؤال 499 : شهريه اى كه طلاب از مراجع مى گيرند گاهى كمى از آن يا چيزى كه از پول شهريه خريدارى شده بدون استفاده مى ماند بعد از تمام شدن سال آن را به مصرف مى رسانند ، آيا بايد خمس آنها را بدهند ؟

جواب : چنانچه هديه و تمليك به او نموده اند بايد خمس آن ر بدهد .

كتب طلاب:

سؤال 500 : طلاب در حال تحصيل در حوزه علميه كتابهاى تاريخى و غيره آنچه لازم است مى خرند و اگر نخرند بعداً نمى توانند بخرند ، اما همه را الآن نمى توانند مطالعه كنند يكسال يا دو سال بدون مطالعه مى ماند آيا خمس دارد ؟ اگر دارد قيمتى كه خريده حساب كنند يا به قيمت روز ؟

جواب : بايد خمس آنچه را كه كار نزده و مطالعه ننموده به قيمت روز
بدهد .

كتابهاى درسى:

سؤال 501 : كسانى كه كتابهاى دوره اى دارند احتياجى به خواندن همه آنها نيست بلكه به اندازه احتياج مطالعه و استفاده مى شود آيا به همه آنها خمس تعلق مى گيرد ؟

جواب : چنانچه در بازار تك تك به فروش مى رسد ، به آنچه احتياج ندارد خمس تعلق مى گيرد و اگر دوره اى مى فروشند و تكى نمى فروشند و به بعضى از آنها احتياج مبرم دارد بقيه هم خمس ندارد .

زمين كشاورزى:

سؤال 502 : شخصى داراى باغ و آب و املاكى بوده كه درآمد آن بيش از مؤونه سال او بوده است و از راه ديگرى هم تأمين مؤونه مى شده است و خمس آن را نداده است ، پس از گذشت چند سال در آمد باغ پايين آمده و منبع درآمد ديگرى هم ندارد و اكنون در آمد املاك و باغ همان مقدار مؤونه ساليانه و بلكه كمتر مى باشد آيا باغ و آب مزبور واجب الخمس مى باشد ؟

جواب : در فرض سؤال خمس درآمد سالهاى قبل را كه زايد بر مؤونه بوده بايد بدهد و نسبت به آن بدهكار است و اما زمين و آب و املاك اگر به ارث به وى رسيده باشد خمس ندارد و همچنان اگر آن را به قصد تجارت با پولى كه خمس به آن تعلق نگرفته خريده و در آن زمان به درآمد آن براى امرار معاش محتاج بوده كه بازهم خمس ندارد اگر چه بعداً معاش او از راه ديگر تأمين شده ، ولى اگر زمين و آب را با پولى كه خمس به آن تعلق گرفته خريده بوده بايد خمس آن را بدهد و نيز اگر با پولى كه خمس به آن تعلق نگرفته خريده لكن احتياج به درآمد آن براى تأمين معاش نداشته باشد بازهم بايد خمس آن را بدهد .

حيوانات و اشجار:

سؤال 503 : در عروه الوثقى فرموده مسئله 67 لو زادما اشتراه و ادخره للمؤونه مثل الحطب مما يصرف عليه فيها يجب اخراج خمسه عند تمام الحول و اماما كان مبناه على بقاء عينه و الانتفاع به مثل الفرش و الاوانى و الالبسه و العبد و الفرس و الكتب و نحوها فالاقوى عدم الخمس فيها ، بنابراين اگر گاو و گوسفند و نتايج آنها و اشجار مثمر و غير مثمر به ارث يا وصيت به ما برسد ، يا خودمان كار كنيم و اشياء مذكور را براى امرار معاش بخريم و از كود و پشم و شير حيوانات قبل از گذشتن سال استفاده كنيم و از گاو براى شخم زدن زمين و كوبيدن خرمن استفاده كنيم و اشجار غير مثمر را براى سوخت به كار بريم و به اين موارد تا آخر عمر احتياج داريم آيا خمس به اينها تعلق مى گيرد ؟

جواب : متن مسئله 67 عروه الوثقى صحيح ومورد تأييد مى باشد و اما بقيه چيزهايى كه در سؤال مذكور است مانند گاو و گوسفند و اشجار مثمره و غير مثمره كه ممحض و مختص براى امرار معاش ضرورى خود تهيه و نگاه داشته ايد چنانچه به كمتر از اين مذكورات امرار معاش ضرورى و لازم نمى شده و به عسر و حرج واقع مى شديد در اعاشه كمتر از مذكورات خمس به آنها تعلق نمى گيرد ، و اگر به كمتر از اينها امرار معاش مى شده بدون مضيقه و سختى خمس زايد بر مايحتاج را بايد بدهيد .

سؤال 504 : الف ) مردم بلتستان براى خود درخت مثمر و غير مثمرغرس مى كنند بعد از رسيدن سال شاخه هاى درخت غير مثمر را براى مؤونه خود و عيال قطع مى كنند و اصلش را مى گذارند ، باز هر دو سه سال شاخه ها را قطع مى كنند و خرج مى كنند و اما درخت مثمر هرساله از ميوه آن استفاده مى كنند ، آيا بر اينها خمس تعلق مى گيرد ؟

ب ) اين مردم براى مؤونه خود حيوان نگه مى دارند و كود اين حيوانات براى زراعت استفاده مى شود و از شير و روغن و گوشت براى خوردن و از پشم آنها براى لباس و فرش استفاده مى كنند و هكذا لوازمات خانه را عموماً از حيوانات استفاده مى كنند ، آيا بر اين حيوانات خمس تعلق مى گيرد ؟

جواب : الف ) چنانچه به مقدار اعاشه و مؤونه ساليانه ايشان بيشتر نباشد و در همان سال غرس استفاده از آن مى كنند و همچنين همه ساله از آن استفاده مى كنند در اين صورت خمس به آن تعلق نمى گيرد و از قبيل سرمايه ضرورى مى باشد و اگر از منافع آن چيزى اضافه آمد سر سال خمس آن را مى دهند و اگر در سال اول از آن استفاده نمى كنند سرسال اول خمس آن را از عين يا از قيمت مى دهند و سالهاى بعد كه از آن استفاده مى كنند نمو آن خمس ندارد وهمچنين است اشجار مثمره و چنانچه زيادتر از مقدار اعاشه باشد خمس زيادتى را از عين يا از قيمت بدهند .

ب )مثل جواب اول است .

سؤال 505 : كشاورزانى كه درختان مثمر و غير مثمر دارند ، درختان غير مثمر را براى خوراك گاو و گوسفند و ساختن منزل و گرم كردن خانه و پختن غذا به كار مى برند واين درختان 5 سال بعد از كاشتن قابل استفاده مى شوند و قبل از كاشتن نهالها خمس آنها پرداخت شده است آيا به اين درختان خمس تعلق مى گيرد ؟

جواب : در اشجار غير مثمره در اين پنج سالى كه استفاده نكرده خمس نمو آنها را بايد بدهد و بعداً هرچه در هر سال قطع نموده و مورد استفاده شده خمس ندارد و آنچه بعداً سال بر آن گذشت خمس آن زياديها كه بين سال حاصل شده بايد بدهد .

سؤال 506 : نگهدارى گاو و گوسفند براى رفع احتياجات روزمره زندگى مردم كشاورز مثل شير و پشم و كره و . . . مشمول پرداخت خمس مى شود ؟

جواب : چنانچه احتياج به جميع اينها دارد خمس به جميع آنها تعلق نمى گيرد و اگر زايد بر ضرورى معاش باشد آن زيادى را بايد خمس بدهد ، ولى اگر آنها را به پولى خريده كه خمس آن را نداده بايد خمس آن پول را بدهد .

سؤال 507 : شخصى كه بيست رأس گوسفند براى گذران زندگى خود نه براى تجارت خريده است آيا جزء مؤونه حساب مى شود يا بايد خمس آنها را بدهد ؟

جواب : چنانچه احتياج به تمام 20 رأس دارد جزء مؤونه است و خمس بدهكار نيست .

سؤال 508 : چوپانى كه براى خود گوسفندانى خريده و دام دارى مى كند آيا به اين گوسفندان خمس تعلق مى گيرد ؟

جواب : چنانچه به عمل چوپانى اعاشه او نمى شده و همچنين به مقدار كمتر از خريد اين گوسفندها نيز اعاشه نمى شده خمس ندارد ، در صورتى كه پول خريد آنها درهمان سال تهيه شده باشد .

سؤال 509 : شخصى گاو شيردهى دارد و پولى را كه از فروش شير آن به دست مى آورد صرف مخارج خود مى كند آيا اصل گاو خمس دارد ؟ اگر نصف پول را پس انداز كند چه حكمى دارد ؟

جواب : اگر گاو را از منافع بين سال خريده و احتياج به تمام منافع آن دارد خمس بر او تعلق نمى گيرد و اگر احتياج به نصف منافع دارد به نصف آن خمس تعلق مى گيرد و نصف منافع را كه پس انداز نموده سر سال خمس مى دهد و چنانچه گاو را به پولى كه خمس به آن تعلق گرفته و ادا ننموده خريده بايد خمس آن پول را بدهد .

هديه :

سؤال 510 : آيا به هبه خمس تعلق مى گيرد ؟

جواب : چنانچه مال موهوب در همان سال صرف در مؤونه نشود تا سال بر آن بگذرد بايد خمس آن را بدهد .

سؤال 511 : شخصى قطعه زمينى به مبلغ ششصد هزار تومان خريد و پس از دو سال آن را به مبلغ دو ميليون و سيصد هزار تومان فروخت و اين پول را مصرف نمود و مبلغ يك ميليون تومان آن الآن در بانك است و مى گويد كه اين مبلغ را بخشيده ام به سه دختر خود و فعلاً اين پول در اختيار پدر است آيا اين پول كه به سه دختر بخشيده خمس دارد ؟ و نيز مبلغ مذكور آيا ملك اين سه دختر مى شود يا احتياج به قبض و اقباض دارد ؟ به چه وجه به ملك اين سه دختر در مى آيد ؟

جواب : چنانچه مبلغ مزبور را تمليك آنها نموده به نحوى كه به قبض آنها يا ولى و يا وكيل آنها داده و از آن وقت يك سال بگذرد بايد خمس آن را دختران بدهند و الاّ خود پدر بايد خمس آن را بدهد .

سؤال 512 : آيا به هديه خمس تعلق مى گيرد ؟ حكم چيزى كه با مال مخمس خريدارى شده است چيست ؟

جواب: هديه اگر يك سال بدون مصرف بماند خمس دارد و اما چيزى كه به مال مخمس خريده درسالهاى آينده خمس ندارد ، ولى در منافع آن خمس واجب مى شود .

سؤال 513 : آيا هبه و جهيزيه خمس دارد ؟

جواب : هديه اى كه در همان سال به دست آمده و همان سال مصرف شود خمس ندارد و الاّ خمس آن را بايد بدهد و اما جهيزيه اى كه درسال ازدواج آماده مى شود چه پول باشد يا اثاث خمس ندارد ،اما جهيزيه اى كه درسالهاى قبل تهيه شده چنانچه تهيه ننمودن آن خلاف شؤون و موجب شكست آنها باشد تهيه آن نيز خمس ندارد .

جهيزيه:

سؤال 514 : جهيزيه دختر را از سن كم مثلاً از 8 سالگى يا سن پايين تر تهيه مى كنند آيا اين جهيزيه خمس دارد ؟ اگر كس ديگرى مثلاً عمو براى دختر برادرش كه سرپرست آن دختر است جهيزيه تهيه مى كند چه حكمى دارد ؟

جواب : در صورتى كه نداشتن جهيزيه براى دختر موجب سرشكستگى و عيب باشد جهيزيه خمس ندارد و فرقى بين پدر و عمو كه سرپرست خانواده است نيست .

سؤال 515 : پدرى براى دخترش جهيزيه تهيه مى كند و در اين ميان تاريخ خمس فرا مى رسد آيا بر اين جهيزيه خمس تعلق مى گيرد ؟

جواب : اگر انسان در شهرى باشد كه معمولا هر سال مقدارى از جهيزيه دختر را تهيه مى كنند چنانچه در بين سال از منافع آن سال جهيزيه بخرد خمس آن را نبايد بدهد لكن احتياط ترك نشود اما اگر از منافع آن سال در سال بعد جهيزيه تهيه نمايد بايد خمس آن را بدهد .

سؤال 516 : اگر شخصى جهيزيه را از منافع سال در بين سال بخرد خمس دارد يا خير ؟ اگر در سال بعد خريدارى كند چون بين سال نيست خمس دارد يا خير ؟

جواب : پولى كه از سال قبل مانده و در سال بعد جنس خريده بايد خمس آن را بدهد هر چند كه جهت جهيزيه به آن احتياج داشته باشد .

*   تهيه جهيزيه توسط دختر :

سؤال 517 : دخترى حقوق بگير دولت است از حقوقى كه دريافت مى كند براى خريد جهيزيه اش پس انداز مى كند و بر اين پول سال مى گذرد ، اين پول مشمول خمس مى شود يا خير ؟

جواب : بلى مشمول خمس مى شود .

*   بخشيدن وسايل به دختر :

سؤال 518 : اگر وسائل منزل به عنوان جهيزيه براى دخترم بخرم و به او ببخشم اشكالى دارد يا ندارد ؟

جواب : اگر از منافع و استفاده هاى داخل سال خمسى شما باشد اشكالى ندارد .

*   طلا به جاى جهيزيه :

سؤال 519 : با توجه به اين كه ما در يك آپارتمان زندگى مى كنيم و جايى براى نگهدارى اسباب و اثاثيه كه به عنوان جهيزيه دختر تدارك مى كنيم نداريم لذا بجاى اسباب و اثاثيه براى دختر طلا مى خريم كه نگهدارى آن سهل تر است تا در هنگام ازدواج طلاجات مربوطه را تبديل به پول و يا اسباب و اثاثيه مورد لزوم ازدواج دختر كنيم . بفرماييد آيا اين طلاجات از وجوهات معاف هستند يا بايد وجوهات را پرداخت كرد ؟

جواب : در مفروض سؤال بايد خمسش را بدهيد مگر آن كه بعد از خريدن طلا در وسط سال آن را دختر بپوشد و طلا به اندازه شأن دختر باشد كه در اين صورت خمس ندارد .

*   جهيزيه در خانه شوهر :

سؤال 520 : جهيزيه كه به دختر مى دهند موقعى كه آن را به منزل شوهر برد آيا بايد خمس آن را بدهد ؟

جواب : چيزهايى كه دختر تحت عنوان جهيزيه به خانه شوهر مى برد هر كدام از آنها را كه در طول يكسال ولو يكبار محل حاجت شود و مصرف نمايد خمس ندارد .

ثبت نام حج:

سؤال 521 : شخصى كه سر سال شرعى دارد در وسط سال مبلغى را براى ثبت نام حج واجب پرداخت نموده كه چند سال بعد بر طبق نوبت به حج مشرف شود .

1 ـ آيا به اين مبلغ خمس تعلق مى گيرد ؟

2 ـ چه موقعى خمس را بايد پرداخت كند آيا حق دارد پرداخت خمس را تأخير بيندازد ؟

3 ـ اگر حج مستحب باشد چه صورت دارد ؟

جواب : 1 ـ در مفروض سؤال چون پرداخت مبلغ مزبور براى تعيين نوبت حج است و صرف در حج نشده است ، لذا بايد خمس آن را بدهد حسب المظنون .

2 ـ در صورتى كه آن مبلغ را از ارباح همين سال است ، مى تواند براى آن سال مخصوص معين كند و سر سال خمس آن را بايد بدهد و جايز نيست تأخير بيندازد .

3 ـ فرقى بين حج واجب و مستحب نيست ،پس خمس تعلق مى گيرد مگر آن كه در همان سال تحصيل ربح به حج مشرف شود .

سؤال 522 : شخصى در وسط سال مالى شرعى خود ، از فروش محصول جهت تشرف به حج ثبت نام مى نمايد و اكنون وقت تشرف وى رسيده آيا خمس مبلغ پرداخت شده را لازم است بپردازد يا خمس ارزش فعلى را يا اصلاً پرداخت خمس آن لازم نيست ؟ و در هر صورت آيا در صورت استطاعت قبلى و تعلق حج در سالهاى قبل آيا حكم مسئله فرق مى كند ؟

جواب : در مفروض سؤال احوط بلكه اقوى آن است كه خمس وجه اول را بدهد و زيادتى قيمت آن در صورتى كه باآن حج برود خمس ندارد وفرقى نيست بين اين كه از سابق مستقر بوده يا نه .

سؤال 523 : اگر كسب درآمد از زمين را براى حج واجب ثبت نام كند چه صورتى دارد ؟ آيا سهمين دارد ؟

جواب : در صورتى كه همان سال به حج مشرف شود خمس ندارد ، ولى اگر براى سالهاى بعد نام نويسى كند بايد خمس آن را سرسال حصول آن درآمد بدهد حسب المظنون .

سؤال 524 : خانمى مستطيع است و قصد دارد زينت آلات خود را بفروشد و به حج برود آيا بعداز فروش زيور آلات خود مبلغ به دست آمده مشمول خمس مى شود ؟

جواب : چنانچه بعد از فروش در همان سال به حج برود مشمول خمس نمى شود .

قرض:

*   پولى كه قرض داده مى شود :

سؤال 525 : شخصى از شخص ديگر پولى طلب دارد و آن پول را بعد از يك سال مى دهد آيا بايد خمس آن را بدهد ؟

جواب : بايد خمس بدهد .

سؤال 526 : شخصى مبلغى را به ديگرى قرض داده بعد از يك سال بدهكار آن مبلغ را برگردانده است آيا به اين پول خمس تعلق مى گيرد يا بايد از همان وقت تا يك سال صبر كند تا سر سال خمس برسد ؟

جواب : خمس آن فوراً پرداخت شود .

*   پولى كه قرض گرفته مى شود :

سؤال 527 : آيا به پولى كه دانشگاهها به دانشجويان به عنوان قرض مى دهند كه بعد به تدريج پس گرفته مى شود خمس تعلق مى گيرد ؟

جواب : به پول قرض خمس تعلق نمى گيرد .

*   احتساب قرض از مؤونه :

سؤال 528 : خمس را بعد از اخراج قرض بايد ادا كرد يا قبل از آن ؟

جواب : قرض اگر از سالهاى گذشته است نه سال ربح بايد قبل از اداء دين خمس را اخراج نمايد يا در بين سال قبل از رسيدن سر سال اداء نمايد .

*   اداء قرض :

سؤال 529 : منافعى را كه انسان از راه كسب به دست مى آورد و در بين سال جهت مصرف خود و اثاث منزل و خريد زمين و ساختن خانه و قسط پولى كه از بانك جهت خريد مصالح خانه گرفته و . . . خرج كند آيا به آنها خمس تعلق مى گيرد ؟

جواب : آنچه را كه تا زمان نشستن در خانه ادا نكرده يا در همان سال آخر كه نشسته ادا كرده خمس ندارد و آنچه كه سالهاى سابق ادا كرده تخميس نمايد على الاقوى .

*   چيزى كه به قرض خريده :

سؤال 530 : شخصى پولى را قرض كرده و براى مصارف ازدواج و خريدن لوازم منزل به كار برده است ، الآن كه قرض خود را تماماً ادا كرده آيا خمس بر گردن او تعلق مى گيرد ؟

جواب : در مفروض سؤال در پول ازدواج و لوازم منزل كه قرض كرده بوده خمس واجب نمى باشد .

*   فرا رسيدن سر سال قبل از اداء دين :

سؤال 531 : اگر شخصى مديون ، مبلغ دين را به دوست خود بدهد تا به طلبكار برساند و او فراموش كند و نرساند و سر سال خمس برسد ، آيا بر مديون خمس واجب است ؟

جواب : اگر دين براى مؤونه سال ربح است خمس ندارد و گرنه خمس واجب است .

*   فرا رسيدن سر سال قبل از وصول طلبكارى :

سؤال 532 : شخصى منافع امسالش به صورت قرض نزد مردم است و بعد از گذشت يكسال به او مى رسد آيا هنگام رسيدن آن مال بدستش مبدء سنه خمسى آن مال حساب مى شود ؟يا هنگام تملك آن ؟ ولو غير قابل وصول باشد ؟

جواب : هنگام تملك آن كه زمان حصول فايده است ، و چنانچه بعد از گذشتن سال وصول شد فوراً خمس آن را بدهد .

*   تأخير در گرفتن پولى كه طلب دارد :

سؤال 533 : زيد از عمرو طلب دارد چون برايش كار كرده است اگر طلب او را بعد از يكسال بدهد آيا بايد خمس بدهد ؟

جواب : بايد خمس بدهد .

*   گرفتن وام و سرمايه گذارى :

سؤال 534 : اگر پولى را از بانك قرض كند و در بانك ديگر بگذارد تا بعد از يكسال يا بيشتر خانه اى خريدارى كند يا به كسى بدهد تا با آن كار كند و در آمدش را تقسيم كند آيا به اصل پول و به سود بانك و درآمد ، خمس تعلق مى گيرد ؟

جواب : اصل پولى را كه قرض كرده به نحو حلال مادامى كه اداء نكرده خمس به آن تعلق نمى گيرد و اگر سود حلالى تحصيل نموده و قبل از يكسال صرف نمود ايضاً خمس ندارد .

*   پرداخت اقساط :

سؤال 535 : شخصى كه از صندوق قرض الحسنه وام گرفته و به شخص ديگرى مى دهد و زمان پرداخت قسط از سال مى گذرد ،چه مقدار خمس به آن تعلق مى گيرد ؟

جواب : آن مقدارى كه قسطش را ادا نموده و آن مقدار صرف در مؤونه همان سال نشده و همچنين سود آن مقدار بايد خمسش را بدهد .

سؤال 536 : شخصى 50 هزار تومان وام گرفته و قصد دارد آن را مصرف نكند و هر ماه هزار تومان از اين وام را به صورت قسط ادا مى كند آيا اصل 50 هزار تومان خمس دارد ؟ در صورتى كه اصل 50 هزار تومان خمس نداشته باشد بعد از گذشتن يكسال از اولين قسط چه مقدار خمس به گردن او مى آيد ؟

جواب : در بين سال هر چه ادا نمود منفعت سال حساب مى شود و تخميس نمايد و آنچه ادا نشده جزء منافع سال حساب نمى شود .

سؤال 537 : اگر شخصى براى ازدواج پسر يا دختر خود وام بگيرد و قسط آن را بپردازد آيا پرداخت اقساط وام از مؤونه سال حساب مى شود يا بايد خمس آن را بدهد ؟

جواب : ديونى را كه جهت مصارف لازمه تهيه نموده و در سالهاى بعد اداء مى نمايد اگر در بين سال ادا نمايد جزء مؤونه سال ادا محسوب مى شود و خمس ندارد .

*   پيش پرداخت خريد تراكتور :

سؤال 538 : بنده تقاضاى خريد يك دستگاه تراكتور از طريق دولت نموده ام و مدت دو سال است كه پانصد هزار تومان بابت پيش قسط به بانك واريز نموده ام ولى هنوز تراكتور را به بنده تحويل نداده اند ، بفرماييد آيا مبلغ پانصد هزار تومان مذكور كه در بانك مى باشد خمس دارد ؟

جواب : مبلغ مذكور خمس دارد مگر اين كه كل مبلغ فعلاً قرض باشد و چنانچه كل مبلغ را قرض كرده ولى تدريجاً بعضى از آن را اداء كرده است ، فقط همان مبلغ اداء شده را تخميس مى كند .

رهن:

سؤال 539 : مبلغى به عنوان رهن پرداخت مى شود كه مورد نياز هم مى باشد مثلاً خانه اى رهن كرده آيا با گذشت سال خمس تعلق مى گيرد ؟

جواب : در صورتى كه منزل غير رهن برايش ميسور نباشد و منحصر به آن باشد خمس ندارد .

سؤال 540 : مبلغى پول براى رهن منزل دارم و الآن هم دست صاحب خانه است آيا اين پول اگر سال بر آن گذشت خمس دارد ؟ و من غير اين پول سرمايه ديگرى ندارم .

جواب : اگر قبل از رهن كردن سال بر آن بگذرد ، خمس به آن تعلق
مى گيرد و اگر دربين سال رهن كرديد لازم نيست قبل از استرداد ، خمس
آن را بدهيد و بعد از استرداد اگر احتياج به آن نداريد احوط دادن خمس
است .

سؤال 541 : اينجانب داراى سال شرعى بودم بعد از رسيدن اول سال مبلغ 700 هزار تومان صاحب پول شدم ولى دست صاحب كار است ، و نيز مبلغ پانصد هزار تومان غير از پول فوق رهن خانه دارم ، مدت سه ماه به سال شرعى مانده آيا به آن خمس تعلق مى گيرد ؟

جواب : در مفروض سؤال هفتصد هزار تومانى كه ملك شما بوده و نزد صاحب كار بوده بعد از رسيدن سال هر وقت كه توانستيد آن را بگيريد خمس آن را فوراً بدهيد و پولى كه در بين سال رهن خانه داده چنانچه ناچار بوديد به رهن دادن ، خمس ندارد .

مضاربه:

سؤال 542 : آيا بر پول مضاربه اى خمس تعلق مى گيرد ؟

جواب : اگر به پول خمس تعلق گرفته اولاً بايد خمس را اخراج نمايد و بعداً مضاربه نمايد و اگر از منفعت بين سال تهيه مضاربه نمود جزء سرمايه مى شود كه اگر زايد از مقدار ضرورى معاش باشد ، خمس آن را بايد بدهد و چنانچه از مضاربه صحيحه منفعتى به دست آمد و در بين سال صرف نشد خمس آن را بايد بدهد .

سؤال 543 : شخصى كه در شركتى مشغول بكار بود خود را بازخريد نمود و پولى به عنوان حق سنوات خدمت دريافت كرد اگر اين پول را به مدت 5 سال يا كمتر يا بيشتر در بانك سرمايه گذارى كند و هر ماهه مبلغى دريافت كند حكم آن چيست ؟

جواب : بر پول مذكور بعد از يكسال از تاريخ دريافت خمس تعلق مى گيرد ، مگر اين كه سرمايه ضرورى زندگى او باشد كه بايد دستگردان نمايد و اما اصل اين سپرده گذاشتن در بانك بايد به نحو مضاربه شرعيه با ملاحظه شرايط شرعى آن باشد ، يا طرق شرعيه ديگر كه مستلزم ربا نباشد .

خريد و ساخت تدريجى خانه:

سؤال 544 : كسى كه به تدريج خانه اى مى سازد يعنى يك سال آهن مى خرد و يك سال آجر مى خرد و يك سال سيمان و . . . آيا به اين خانه خمس تعلق مى گيرد ؟

جواب : چنانچه سال گذشت و از خانه استفاده نشد و خانه محل حاجت او بود و راه ديگرى براى ساختن آن نداشت مگر تدريجاً ، با حاكم شرع دستگردان و مصالحه نمايد .

سؤال 545 : شخصى حقوق بگير دولت است و داراى منزل كوچكى است ، ماهيانه مبلغى را به مدت5 سال به پيمانكار ساختمان مى دهد كه بعد از اين مدت خانه را آماده تحويل بگيرد آيا به اين مبلغى كه ماهيانه طى اين مدت مى پردازد خمس تعلق مى گيرد ؟

جواب : در صورتى كه به منزل جديد احتياج مبرم دارد و براى تهيه آن راه ديگرى جز اين طريق ندارد با حاكم شرع دستگردان و مصالحه كند .

سؤال 546 : خانه هاى دولتى كه به اقساط به مردم فروخته مى شود ملك شخصى حساب نمى شود تا اين كه تمام مبلغ پرداخته شود ، اگر شخصى يك سال در اين خانه ساكن شود و با توجه به اين مسئله كه ملك او حساب نمى شود آيا به اين خانه خمس تعلق مى گيرد ؟

جواب : چنانچه خانه مال او نيست خمس ندارد ، ولى در اين صورت مالى كه نزد دولت موجود است ، يعنى اقساط پرداخت شده ملك او است ، بنابراين آخر سال خمس آن را بدهد ولى اگر به آن منزل احتياج مبرم دارد و نمى تواند به غير اين طريق صاحب خانه شود نسبت به خمس مبلغ اقساط پرداخت شده با حاكم شرع دستگردان و مصالحه كند .

مالى كه به انسان به ارث مى رسد:

سؤال 547 : اگر ارثى به وارث برسد و وارث نمى داند كه متوفى اهل خمس بوده يانه آيا بايد مال ارثى را تخميس كند ؟

جواب : چنانچه ورثه بدانند خمس به اموال مرحوم تعلق گرفته بوده ولى نمى دانند كه اداء نموده يا خير ، بايستى ورثه تخميس كنند . ولى اگر اصل تعلق خمس را يقين ندارند ، تخميس واجب نيست .

سؤال 548 : شخصى در زمان پدرش در تمام داد وستدها و تمام معاملات همكار پدر بوده بعداز فوت پدر درباره يك چيز شك مى كند كه خمس آن را داده يا نه ، آيا بايد خمس آنرا بدهد ؟ بالفرض اگر در زمان پدرش خمس آن داده شده باشد پرداخت دوباره آن موجب ضرر ساير ورثه مى شود ، حال اين شخص چگونه عمل كند ؟

جواب : چنانچه يقين دارد كه بر آن خمس تعلق گرفته و نمى داند كه اداء نموده يا نه بايد خمس آن را بدهد و بهتر آن است كه رضايت بقيه ورثه را تحصيل نمايد .

*   منافع زمين ارثى :

سؤال 549 : زنى كه به خرج شوهرش زندگى مى كند و زمينى به عنوان ارث به او مى رسد و درآمدى را از آن زمين كسب مى كند ، آيا خمس بر گردن او تعلق مى گيرد ؟

جواب : اگر درآمد زمين را در بين سال صرف كند در مخارج خود اگر چه مستحب باشد ، خمس به آن تعلق نمى گيرد ، ولى خمس زايد بر آن را بايد بدهد و همچنان اگر صرف در مخارج نكند .

خريد كفن:

سؤال 550 : آيا اگر شخص كاسب در بين سال خمسى كفن بخرد و بعد از چند روز فوت كند اين كفن هم بايد مخمس شود ، يا جزء مؤونه است ؟

جواب : در فرض مسئله كفن از مؤونه محسوب مى شود و خمس به آن تعلق نمى گيرد .

ديه:

سؤال 551 : آيا ديه اى كه انسان مى دهد يا مى گيرد خمس دارد ؟

جواب : مالى را كه از ديه مى گيرد خمس ندارد و مالى را كه به عنوان ديه مى دهد از مؤونه حساب مى شود .

منافعى كه صرف در نهر عمومى مى شود:

سؤال 552 : يك جوى آب عمومى داريم و زمين غير آبادى كه كنار اين جوى واقع است آن را حيازت نموديم و نهال كاشتيم و بين اين نهالها خار سوختى خودرو نيز روييده است در وقت حيازت تصميم گرفته بوديم منفعتى كه از اين خار و اشجار حاصل مى شود در تعمير همين جوى آب صرف كنيم ، سؤال اين است كه به اين منفعت خمس تعلق مى گيرد يا نه ؟

جواب : چنانچه اين نهالها رابراى خود احياء نموده ايد و اين نهالها را كاشته ايد كه ملك خودتان بشود و از ملك خودتان تعمير در آن نهر فرماييد ، چنانچه سال بر آن گذشت و صرف در تعمير آن ننموديد خمس آن را بدهيد .

صندوق صدقات در منزل:

سؤال 553 : شخصى در خانه صندوق صدقات دارد آيا اگر سال بر آن بگذرد خمس دارد ؟

جواب : واجب است تخميس شود .

پرداخت خمس

وجوب خمس

سؤال 554 : خمس از ضروريات دين است يا از ضروريات مذهب ؟ منكر آن چه حكمى دارد ؟

جواب : اصل وجوب خمس از ضروريات دين است به صريح قرآن و اتفاق جميع مذاهب و منكر آن ، منكر ضروريات دين است .

*   فرزندى كه پدرش خمس نمى دهد :

سؤال 555 : شخصى كه پدرش خمس نمى دهد نسبت به مقدار خوراكى كه از مال پدر مى خورد ، چه بايد بكند ؟

جواب : از حاكم شرع وكالت در خمس خوراك خود بگيرد و بخورد و قيمت آن را به حاكم شرع بپردازد .

غذا خوردن در خانه كسى كه خمس نمى دهد:

سؤال 556 : اگر يقين داشته باشم كه منزل فلان شخص ، غذايى كه مى خواهم بخورم خمسش داده نشده يا به اين امر مشكوك باشم آيا مى توانم از آن غذا بخورم و خمس آنرا بعداً پرداخت كنم ؟

جواب : در صورتى كه بدانيد خمس به عين آن غذايى كه به شما مى دهد تعلق گرفته ، از خوردن آن اجتناب كنيد ، يا اين كه از حاكم شرع وسيد فقير وكالت بگيريد و اما در صورت مشكوك بودن مى توانيد بخوريد ، در صورتى كه بدانيد صاحب غذا خمس نمى دهد ، البته اگر مى توانيد صاحب منزل را موعظه كنيد و او را به دادن خمس و انجام تكاليف الهى تشويق كنيد بسيار خوب است .

سؤال 557 : اگر انسان يقين داشته باشد كه شخصى خمس نمى دهد آيا مى تواند به خانه او به مهمانى برود و از مال او بخورد ؟ اگر پدر انسان باشد چطور ؟

جواب : بلى مى تواند در خانه او چيزى بخورد مگر آن كه يقين داشته باشد كه آن غذا را باپول حرام يا خمس داده نشده خريده ، به اين معنى كه ثمن را عين مال حرام ياخمس نداده قرار دهد نه آن كه در ذمه باشد و ازمال حرام ادا كند كه دراين صورت حلال است .

معاملات كسى كه حساب سال ندارد:

سؤال 558 : شخصى كه حساب سال ندارد معامله اى كه مى كند مثلاً خريد و فروش لباس و غيره آيا معامله او صحيح است ؟

جواب : اگر فرش و لباس را به نحو كلى خريده و بعد از بيع پول را اداءنموده و لو بدون فاصله بيع صحيح است و تصرف در آن جايز است ،فقط ذمه او مشغول به خمس است و اگر به عين خريده باشد و به آن عين هنوز خمس تعلق نگرفته ،مثلاً منفعت جديدى است بين سال واقعى و آن را در مؤونه صرف نموده ، تصرف در آن جايز است و اگر به عين پولى كه خمس تعلق گرفته بخرد معامله نسبت به آن باطل و تصرفات در آن عين ، جايز نيست .

مخلوط شدن مخمس و غير مخمس:

سؤال 559 : شخصى خمس اموالش را پرداخته و در بانك گذاشته و ماهيانه مبلغى را به همان حساب واريز كرده و از همان حساب پول برداشت كرده بدون اين كه نيت كند از غيرمخمس بر مى دارد سر سال مى بيند پولى كه در حساب دارد به همان مقدار مخمس است آيا بايد خمس آن را بدهد ؟

جواب : چون مخمس وغير مخمس مخلوط شده ،آنچه صرف كرده ، از همه صرف شده و آنچه مانده ، از هر دو مانده ، پس بايد بعضى تخميس شود و بعضى خمس ندارد و بايد نسبت را ملاحظه كند و نيت اثرى ندارد .

كسى كه حساب سال نداشته:

سؤال 560 : شخصى كه از اول تكليف خمس نداده و از منافع كسب چيزهايى كه احتياج داشته مانند : خانه ، ماشين ، تلفن ، و . . . خريده آيا خمس به آنها تعلق مى گيرد  ؟

جواب : درصورت احتياج چنانچه نمى داند كه واقعاً در بين سال ربح خريده شده يا بعد ازآن ، با حاكم شرع و يا وكيل او دستگردان نمايد و بعداً به ربع يا خمس مبلغ ، مصالحه نمايد .

سؤال 561 : بسيارى از افراد ميل دارند حساب سال داشته باشند ولى به جهت اين كه بدهكارى آنان سنگين است به طور كلى شانه خالى مى كنند در اين مورد نظر مبارك شما چيست ؟ آيا بايد فقط خمس خورد و خوراك خود را حساب كنند ؟

جواب : چون كه نظر مرحوم آيه الله والد قدس سره و نظر ما اين است كه سرمايه اى كه به مقدارضرورت مى باشد و اگر از آن مقدار كمتر باشد در ضيق معاش واقع مى شود ( مانند منزل مسكونى ) خمس آن را نمى گيريم و چنانچه سال نداشته خمس اين سرمايه و خمس منزل و اثاث و جميع اشيايى كه درسال تهيه شده ، خمس داشته و خمس آن را اخذ مى نماييم و به صاحبش قرض مى دهيم و بعداً قرض را مصالحه به خمس مبلغ مى نماييم كه خمس الخمس از او گرفته شود ،اما اشياء غير لازمه و سرمايه زايد بر محل حاجت ، خمس آن را بايد گرفت و چنانچه نمى تواند دفعةً ادا نمايد دستگردان شود و تدريجاً ادا نمايد .

سؤال 562 : شخصى كه از زمان بلوغ تا كنون حساب سال نداشته مى خواهد از اين به بعد خمس بدهد و نمى داند چه مقدار خمس از سابق به گردن اوست ، وظيفه او چيست ؟

جواب : تمام اموال و موجودى خود را سياهه مى كند و به نزد حاكم شرع مى رود و حاكم شرع آن را دست گردان مى نمايد و خمس آنچه را كه محل احتياج اوست ، دستگردان و مصالحه مى نمايد و خمس آنچه را كه زايد از محل حاجت است مى گيرد .

سؤال 563 : شخصى ده هكتار زمين و صد رأس گوسفند و يك گاو و گوساله و خانه و مقدارى پول دارد وتمام اينها غير مخمس مى باشد و از اول عمرش خمس نداده از طرفى يك ميليون تومان بدهكار است و اين شخص حاضر به خمس دادن نيست ، حكم او چيست ؟

جواب : اگر آن يك ميليونى كه قرض كرده موجود است ، چون در قبال قرض است خمس ندارد و اگر با آن وجه ، گوسفند خريده شده از گوسفندها به مقدار آن كسر مى شود و اگر با آن وجه زمين خريده مقدار زمينى كه با پول قرض خريده شده و قرض ادا نشده خمس ندارد و چنانچه اصلاً حاضر نيست به تخميس ، پس اين شخص مستحق عذاب است .

پرداخت خمس پولى كه كنار گذاشته شده:

سؤال 564 : اگر پولى كه را كه مخمس نبوده كنار بگذاريم و سال بر آن بگذرد و استفاده نكنيم ، حالا خمس اين پول را كه سال بر آن گذشته بدهيم و پول را دوباره كنار بگذاريم و استفاده نكنيم آيا دوباره خمس اين پول را بايد بدهيم حتى اين كه بر اين پول سال بگذرد ؟

جواب : همان خمس بار اول كفايت مى كند البته در صورتى كه عين آن مال مخمس باقى مانده باشد و اگر خمس آن مال را از پول ديگرى داده باشد خمس خمس را بايد بدهد ، مثلاً صد تومان داشته و بعد از گذشتن سال بيست تومان از اموال ديگرش به عنوان خمس آن صد تومان داد و همان صد تومان يكسال ديگر باقى مانده بايد خمس بيست تومان را بدهد .

سؤال 565 : شخصى مثلاً صد دينار در بانك دارد و مى خواهد خمس آن را از پول ديگرى كه سال بر آن نگذشته بدهد آيا بايد تنها خمس 100 دينار را بدهد يا اين كه خمس اين مقدار كه سال بر آن نگذشته ( بيست دينار ) را هم بايد بپردازد ؟

جواب : بايد خمس بيست دينار را هم بدهد كه در مجموع 24 دينار بايد بپردازد  .

قيمت روز و قيمت خريد:

سؤال 566 : خمس چيزى را كه انسان بايد بدهد آيا بايد به قيمت روز باشد يا به قيمت خريد ؟

جواب : چنانچه به پول غير مخمس خريده بايد خمس قيمت خريد جنس را بدهد ، و اگر از منافع همان سال خريده قبل از گذشت سال ،بايد خمس خود جنس يا قيمت روز آن را بپردازد .

حساب كردن ماليات بجاى خمس:

سؤال 567 : در شركتى كار مى كنم سر برج كه حقوق مى گيرم هر ماهه مبلغى از حقوق را به عنوان ماليات كسر مى كنند آيا مى توانم اين پول ( ماليات ) را از خمس خود حساب كنم ؟

جواب : ماليات از بابت خمس يا وجوه شرعى ديگر محسوب نمى شود .

عدم كفايت عشريه از خمس:

سؤال 568 : آيا عشريه ريشه اسلامى دارد و كفايت از خمس مى نمايد ؟

جواب : عشريه ريشه اسلامى دارد و در بعضى موارد متعلق زكات هست و همچنين در بعضى موارد خراج كه ولى امر مسلمين براى اشخاصى كه اراضى موات و انفال در اختيار آنان قرار داده يك دهم منافع آن را به عنوان خراج مى گيرد ولى هيچ كدام از موارد مذكوره ربطى به خمس ندارد ، يعنى اين عشريه ها از حساب تعلق خمس كسر نمى شود .

موعد پرداخت خمس:

سؤال 569 : آيا مى شود خمس پول يا جنس يا مال ديگر را قبل از آن كه سال بر آن بگذرد داد يا حتماً بايد سال بر آن بگذرد ؟

جواب : مى توانيد خمس را در اثناى سال بدهيد و جواز تأخير تا سر سال به خاطر ارفاق است و اين كه شايد صرف در مؤونه سال شود .

سؤال 570 : نسبت به حقوقى كه دولت به حساب اشخاص واريز مى كند و قبض و اقباضى در كار نيست آيا بايد خمس آن را پرداخت يا بعد از آن كه به دستش آمد خمس واجب مى شود ؟

جواب : اگر يك سال بر آن پول بگذرد و قدرت گرفتن آن را داشته باشد بايد خمس بدهد .

تأخير در پرداخت خمس:

سؤال 571 : اگر سر سال خمسى برسد و شخص به علت فراموشى يا عمداً تخميس نكند و بعد از چند روز يا چند ماه يا يك سال متوجه شده و مصمم بر دادن خمس شود ، تخميس به چه صورت محاسبه مى گردد ؟

جواب : آنچه از سال قبل اضافه شده تخميس مى نمايد و آنچه بعداً اضافه شده سر سال بعد تخميس مى نمايد و اگر مشكوك باشد به حاكم شرع مراجعه مى نمايد .

سؤال 572 : اگر بر جنسى سال بگذرد و انسان خمس آن را ندهد و به تأخير بيندازد مثلاً پارچه اى يا جنس ديگرى كه سال بر آن گذشته و به آن خمس
تعلق گرفته و پرداخت خمس را به تأخير انداخته ، آيا از نظر شرعى اشكال
دارد ؟

جواب : آرى اشكال دارد و تصرف در آن هم جايز نيست و در مقدار خمس نافذ نيست .

سؤال 573 : آيا وكيل حق دارد به كسى اجازه دهد كه خمس را تا برگشتن از حج تأخير بيندازد به طورى كه آن را در وصيت نامه بنويسد .

جواب : اجازه ندارد در تأخير اداءخمس ،ولى اگر آن شخص همه را الان نمى تواند بدهد بايد خمس را دستگردان كند و از طرف مرجع به او قرض بدهد و تا موقع تمكن پرداخت به او مهلت دهد .

سر سال خمسى:

*   مستقل شدن پسر :

سؤال 574 : پسرى به سن بلوغ رسيد و پدر به جاى پسر خمس مى داد مدتى بعد پسر مستقل مى شود و ازدواج مى كند و بدهكار و مقروض مى شود به طورى كه بيشتر درآمد را براى اداى قرض مى پردازد و نمى تواند خمس بدهد آيا در چنين حالتى تعيين روزى به عنوان سرسال لازم است ؟

جواب : سر سال هر شخص ابتداء كسب اوست و كسانى كه كسب مستمر نداشته باشند و گاهى استفاده اى بكنند سر سال همان وقت حصول استفاده مى باشد و هر استفاده اى را تا يك سال حق دارد مصرف كند و اگر بعد از يك سال اضافه ماند خمس بدهد .

*   منفعت چند روز قبل از سر سال :

سؤال 575 : اشخاصى كه سر سال دارند و چند روز قبل از سر سال منفعتى به دست مى آورند آيا لازم است همه اموال را حساب نمايند يا مى توانند براى نفع فعلى سر سال قرار بدهند ؟

جواب : بلى جايز است براى منفعت فعلى سرسال جداگانه قرار دهد .

*   محصول زراعى :

سؤال 576 : شخصى محصول زراعتش را يك ساله به نسيه مى فروشد . وجوب خمس و مبدء سال نسيه هنگام برداشت و تملك آن است يا هنگامى كه پول آن را دريافت مى كند ؟

جواب : هنگام تملك و حصول فايده است .

*   فوت در بين سال خمس :

سؤال 577 : اشخاصى كه سال خمسى دارند و قبل از اين كه سر سال خمس آنها برسد مرحوم مى شوند آيا بايد اموالشان تخميس شود ؟ همچنين كسانى كه سال خمسى ندارند آيا به محض فوت آنها بايد اموالشان تخميس شود ؟ آيا هزينه تجهيز ميت از پول بعد از تخميس پرداخت مى شود يا از پول تخميس نشده و آيا حكم زكات مثل خمس است درا مر فوق ؟

جواب : به محض فوت ، سال منتهى مى شود وبايد تخميس شود ، تجهيز ، جزء مؤونه است و از تركه قبل از تخميس مى باشد و اموال زكوى كه به حد نصاب رسيده ، زكات دارد .

*   حقوق ماهانه :

سؤال 578 : كارمنددولت كه هر ماه حقوق مى گيرد آيا جايز است براى حقوق هرماه ،خمسى قرار بدهد يا اين كه بايد سر سال خمس بدهد ؟

جواب : جايز است براى حقوق هر ماه ، خمسى قرار دهد .

*   زن كارمندى كه مخارجش را شوهرش مى دهد :

سؤال 579 : زن كارمندى كه مخارجش را همسرش مى دهد خمس حقوق را ماهانه بدهد يا آخر سال ؟

جواب : مختار است بين اين كه اول برج بدهد يا كه در آخر سال بدهد كه لعله مصارف مستحبه يا لازمه براى او در بين سال اتفاق بيفتد .

*   منافعى كه به دست مالك آن نرسيده :

سؤال 580 : شخصى كه منافع امسالش به صورت قرض نزد مردم است و بعد از گذشت يك سال به او مى رسد هنگام رسيدن آن مال به دستش مبدأ سال خمسى حساب مى شود يا هنگام تملك آن ؟

جواب : هنگام تملك آن كه زمان حصول فايده است و چنانچه بعد از گذشتن سال وصول شد فوراً خمس آن را بدهد .

*   پرداخت سهم امام (عليه السلام) بواسطه بانك :

سؤال 581 : آيا جايز است سهم امام (عليه السلام) را توسط بانك براى مرجع فرستاد ؟

جواب : فرستادن سهم امام (عليه السلام) براى مرجع ، توسط بانك چه اسلامى و چه غير اسلامى مانعى ندارد .

*   پرداخت خمس به كسى كه وكيل مرجع نبوده :

سؤال 582 : اگر شخصى مالش را به كسى كه مدعى وكالت از طرف مرجع است بدهد و بعد معلوم شود كه از طرف مرجع وكيل نبوده ، آيا واجب است دوباره خمس بدهد ؟

جواب: چنانچه مى داند به اهلش رسانده دوباره واجب نيست وگرنه واجب است.

پرداخت خمس به مرجع تقليد ديگر:

سؤال 583 : بنده خمس خود را با مرجع تقليد ديگرى غير از مرجع تقليد خودم محاسبه مى كنم ، آيا كفايت مى كند ؟

جواب : وظيفه شما اين است كه در مسائل خمس هم به همان مرجع مراجعه نماييد در صورتى كه او را اعلم بدانيد و در مسائل خمس يا در تعيين مستحق آن با هم اختلاف داشته باشند .

تبديل پول خمس به پول ديگر:

سؤال 584 : شخصى به شخص ديگرى مبلغى را بابت خمس مى دهد كه به دفتر فلان مرجع برساند آيا مى تواند آن اسكناس را به پول ديگرى تبديل كند ؟ درباره رد مظالم و زكات فطره وزكات تسعه و لقطه و مطلق كفارات ودين چطور ؟

جواب : در مورد سهم سادات و مطلق كفارات و مورد قرض چنانچه صاحب وجه راضى باشد مانعى ندارد و در ساير موارد تبديل ننمايد .

خريد ماشين براى فرار از خمس:

سؤال 585 : شخصى مبلغى پول دارد و يك ماه قبل از حساب سالش براى فرار از خمس ماشينى را كه احتياجى به آن ندارد مى خرد تا بعداً بفروشد آيا اين كار جايز است ؟

جواب : جايز است و خمس دارد ، بايد خمس ماشين را سر سال بپردازد .

مالى كه قرض داده شده يا نسيه فروخته شده:

سؤال 586 : كسى كه براى فرار از خمس مالش را نسيه مى فروشد يا تا سال ديگر قرض مى دهد آيا قبل از وصول آن ، خمس آن مال بر او واجب است ؟

جواب : قبل از وصول خمس تعلق مى گيرد و لكن تأخير تا حين وصول جايز است .

مصرف خمس

سهم سادات و سهم امام(عليه السلام):

سؤال 587 : آيا جايز است سهم سادات را به هر سيد هاشمى داد يا اين كه بايد از حاكم شرع اجازه گرفت ؟

جواب : اما سهم سادات را ما به شما بلكه به همه مؤمنين اجازه مى دهيم كه به سيد هاشمى فقير بدهيد . اما سهم امام بايد به حاكم شرع پرداخت شود .

سؤال 588 : آيا شرط اخذ سهم سادات عدالت است ؟ آيا بين سهم سادات و سهم امام (عليه السلام) در شروط فرقى هست ؟

جواب : شرط اخذ سهم سادات اين است كه بايد سيد فقير اثنا عشرى باشد و عدالت شرط نيست ، بله به كسى كه صرف در حرام مى كند ندهد . اما سهم امام (عليه السلام) بايد به نظر مجتهد جامع الشرائط باشد .

سؤال 589 : آيا سهم سادات ارث پيامبر (صلى الله عليه وآله وسلم) است كه به اولادش مى رسد ؟ آيا فقير را مرجع بايد معين كند يا روحانى محل ؟

جواب : سهم سادات ارث نيست و معناى فقير را شخص مرجع تشخيص مى دهد ، لكن مصداق فقير را خود اشخاص تميز مى دهند .

سيد كيست ؟

سؤال 590 : سهم سادات به چه كسانى تعلق مى گيرد ؟

جواب : جميع اشخاصى كه از طرف پدر ، منتسب به هاشم (عليه السلام) مى باشند مى توانند سهم سادات را بگيرند .

دادن خمس به سيدى كه خانه ندارد:

سؤال 591 : سيدى احتياج به منزل دارد و پول مورد نياز براى خريد منزل را ندارد و بدين منظور پول جمع مى كند تا به اندازه خريد خانه اى شود ،آيا با وجود مالك بودن مى توان مقدارى پول به او خمس داد ؟

جواب : وقتى خانه اى خريده و بابت خريد آن بدهكار شده يا وام گرفته و بايد اقساط بدهد يا آن كه از نظر مخارج زندگى در زحمت باشد ،دادن خمس ( سهم سادات ) به او بعد از خريد خانه على الاحوط مانعى ندارد .

همسر سيده:

سؤال 592 : آيا جايز است مردى كه سيد نيست به زن سيده خود مبلغى از خمس بدهد ؟

جواب : بر مرد واجب است نفقه زن خود را از خالص اموال بدهد ، بله اگر اتفاقاً زن به چيزى زايد بر نفقه احتياج داشته باشد مثلاً دروس فقه مى خواند و به كتب فقهى نيازمند است ،مرد مى تواند از سهم سادات براى خريد كتاب به او بدهد .

دادن سهم امام (عليه السلام) به غير فقير

سؤال 593 : آيا مى توان به طلبه اى كه وضعيت ماليش خوب است سهم امام (عليه السلام) ، صدقه و اموال خيريه داد خصوصاً در صورتى كه در كيفيت تبليغ اسلام مؤثر باشد ؟

جواب : در مصرف سهم امام (عليه السلام) نظر مجتهد جامع الشرائط شرط است . در مورد سؤال اگر مجتهدى اجازه بدهد ، مانعى ندارد و اما راجع به صدقه اگر واقعاً غنى باشد ، صدقه واجبه را نمى شود داد ولى صدقه مستحبه اشكالى ندارد .

دادن سهم امام به فرزند:

سؤال 594 : شخصى فرزندش طلبه است آيا مى تواند از بدهكارى سهم امام (عليه السلام)خودش به فرزندش بدهد ؟

جواب : به اجازه مجتهد جامع الشرائط منوط است .

صرف خمس در ساختمان قرآنى:

سؤال 595 : آيا مى توان سهم امام و خمس و زكات را در صورت ضرورت در ساختمان دارالقران ، صرف كرد ؟ فطريه روزه را چطور ؟

جواب : سهم سادات را بايد به سادات فقير داد ،ولى سهم امام (عليه السلام) را چنانچه حاكم شرع اجازه بدهد جايز است و زكات فطره هم جايز است ، اگر چه احتياط مستحب در زكات فطره آن است كه براى فقراء صرف بشود .

مقلد مرجعى كه فوت شده:

سؤال 596 : مقلدين مراجع فوت شده رضوان الله عليهم خمس اموالشان را بايد به چه كسى بدهند ؟

جواب : خمس را به مرجع تقليد اعلم در اين عصر يا به مجتهد و مرجعى بدهيد كه در مواردى مصرف مى كند كه مرجع تقليد فوت شده ، مصرف مى نمود .

دادن سهم امام (عليه السلام) به مرجع ديگر:

سؤال 597 : سهم امام و يا خمس را انسان در صورتى مى تواند به مرجع ديگر كه از او تقليد مى كند بدهد كه مصرف او با مرجع تقليد خودش يكى باشد ، حال اين موضوع كه مصرف هر دو يكى است را از كجا بفهمد ؟

جواب : در صورتى كه بداند هر دو آقا متفقند كه به مصرف طلاب يا مصرف طلبه فاضل مى رسد ، اينجا مصرف يكى است و مخير است ، ولى اگر مى داند يكى از دو مجتهد نظرش صرف در حسينيه و مسجد است و ديگرى صرف در طلاب است در اين صورت بايد به مرجع خود بدهد .